Manisa’nın Soma ilçesinde faaliyet gösteren İmbat Madencilik’te işçiler, ödenmeyen ücretleri ve gasp edilen sosyal hakları için üretimi durdurdu. Yaklaşık bir ay önce üretim baskısı ve iş güvenliği önlemlerinin yetersizliği nedeniyle meydana gelen göçükte beş işçinin yaşamını yitirdiği işletmede, madenciler bu kez geçim mücadelesi için ayakta. Bağımsız Maden-İş üyesi işçiler, biriken alacaklarının ödenmesi talebiyle Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu’nun (TKİ) Soma’daki binası önünde süresiz eyleme başladı.
2024 yılından bu yana toplu iş sözleşmesinden doğan haklarını alamayan işçilerin maaşları da düzenli ödenmiyor. Kasım ayına gelinmesine rağmen eylül ayı ücretlerinin tamamı yatırılmadı. Eylül maaşından yalnızca 25 bin lira, ekim ayının 10-13’ü arasında hesaplara geçti. Ağustos ayından kalan ücret alacakları da bulunan madenciler, aylar süren ödeme gecikmeleri nedeniyle borç batağına sürüklendi. İşçiler, ev kiralarını ve kredi taksitlerini ödeyemez hale gelirken temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamıyor.
Bazı arkadaşlarımızın cebinde yalnızca su alacak parası var. Yemek yiyebilmek bile onlar için ciddi bir sorun haline geldi
BirGün’e konuşan, işten atılma korkusuyla isminin açıklanmak istemeyen bir madenci, yaşadıkları ekonomik yıkımı 18 aylık bebeğinin ihtiyaçları üzerinden anlattı. Evli ve bir çocuk babası olduğunu belirten işçi, “Kendi boğazımdan, eşimin boğazından keserim. Günde bir öğün yemek yemeyi de göze alırım. Ama ben çocuğumun midesinden mi keseyim, bezinden mi? Çocuğum dört saatte bir mama içiyor, yarım saatte bir bezini değiştiriyorum. Neyinden kısacağım?” dedi.
İşletmede çalışan yaklaşık 4 bin işçinin büyük bölümünün benzer sorunlar yaşadığını belirten madenci, “İnsanlar artık geçinemiyor. İşçilerin yüzde 70-80’i bankalardan kredi çekemez durumda. Gecikmiş borçlar nedeniyle kredi notlarımız bozuldu. Önceden 100 bin lira olan borçlar 400-500 bin liraya çıktı. Bu gecikmelerin, borçların sorumluluğunu kim üstlenecek?” diye konuştu.
Bağımsız Maden-İş İmbat Şube Başkanı Süleyman Çetin de işçilerin yaşadığı ekonomik sıkıntıların dayanılmaz boyutlara ulaştığını söyledi. İşçilerin talepleri üzerine mücadeleye başladıklarını belirten Çetin, sendikanın yetkisi bulunmamasına rağmen işletmede bin 500’ün üzerinde üyelerinin olduğunu aktardı.
Toplu iş sözleşmesine göre işçilere üç ayda bir altı yevmiye olarak ödenmesi gereken devam priminin yalnızca 2024 yılında bir kez ödendiğini belirten Çetin, 2024’ün son üç ayından itibaren biriken alacaklarla birlikte toplam 48 yevmiye haklarının bulunduğunu söyledi. İşçilerin ayrıca bir buçuk maaş tutarında alacağı olduğunu, 2025 yılına ait bayram ödemelerinin de yapılmadığını kaydetti.
İşçilerin yaşadığı geçim sıkıntısına dikkat çeken Çetin, bir madencinin evine misafir geldiğinde önüne bir bardak çay koyamadığını anlatırken ağladığını söyledi. Başka bir işçinin ise iki gündür çocuğunun evde aç olduğunu belirterek kendisinden avans yazdırmasını istediğini aktaran Çetin, “Bazı arkadaşlarımızın cebinde yalnızca su alacak parası var. Yemek yiyebilmek bile onlar için ciddi bir sorun haline geldi” dedi.
İşçiler, daha önce de ücret alacaklarının ödenmesi için eylem yaptı ancak verilen sözler tutulmadı. Yaklaşık altı ay önce dört gün süren eylemin ardından işletme müdürü Gökalp Büyük Yıldız’ın, stoklardaki kömürün tükenmesiyle birlikte bütün alacakların ödeneceğini söylediğini aktaran madenci, aradan geçen sürede hesaplarına herhangi bir ödeme yapılmadığını belirtti.
Maaşların gecikmesine ilişkin sürekli aynı gerekçelerin öne sürüldüğünü anlatan işçi, işletmenin TKİ’ye borçlu olduğu, TKİ’nin de şirkete ödeme yapmadığının söylendiğini aktardı. Ancak piyasaya satılan kömürden elde edilen gelirin nereye gittiğine ilişkin işçilere herhangi bir açıklama yapılmadığını vurguladı.
Çetin de şubat ayında gerçekleştirilen eylemde verilen sözlerin sekiz dokuz ay geçmesine rağmen tutulmadığını belirterek yeni ödeme vaatlerine güvenmediklerini söyledi. İşletmenin ödemelerin pazartesi günü yapılacağını bildirdiğini aktaran Çetin, işçilerin paraları hesaplarına yatana kadar eylemi bırakmayacağını ifade etti.
ÇİPLER MOBBİNG ARACI OLDU
İşçilerin tepkisi ücret ve sosyal haklarla sınırlı değil. Yaklaşık bir ay önce beş madencinin yaşamını yitirdiği göçüğün ardından çalışma koşullarını da anlatan işçiler, üretim baskısının ve denetimin giderek arttığını söyledi.
İsmini vermek istemeyen madenci, 2014 Soma faciasının ardından olası göçüklerde yer altındaki işçilerin konumunu belirlemek amacıyla kullanılan çiplerin bugün işçileri denetlemek ve baskı altına almak için kullanıldığını anlattı. İşçilerin hareketlerinin sürekli izlendiğini belirten madenci, çalışma alanlarındaki uygulamaları şöyle anlattı:
“İşçinin kaç saat oturduğu, ne kadar hareketsiz kaldığı, kaç saat çalıştığı izleniyor. İşçi çalıştığı yere üç beş dakika geç gittiğinde bile baskıyla karşılaşıyor, hakkında işlem yapılıyor. Üç dakika fazla mola yaptığımızda ceza olarak bir gün fazladan çalıştırılıyoruz. Biz bu mobbingle arkadaşlarımızı kaybettik. Ne para alabiliyoruz ne de işimizi iş güvenliği önlemleriyle yapabiliyoruz. Varsa yoksa mobbing yiyoruz.”
Madenci, göçüğün yaşandığı üretim alanındaki tahkimat sistemlerine ilişkin teknik sorunları da anlattı. Yeni kullanılan tahkimatların 24-25 ton ağırlığında olduğunu, eski sistemlerde bu ağırlığın yaklaşık 16 ton olduğunu belirten işçi, ağır tahkimatların yer altına taşınması sırasında yapılan taban kesimlerinin üretim alanındaki güvenliği olumsuz etkilediğini söyledi.
Tahkimatların tavan baskısını tutmak amacıyla kullanıldığını hatırlatan madenci, dizel monoraylarla taşınan yeni sistemlerin ağırlığı nedeniyle tabandan kesim yapıldığını, bunun da ayak içindeki yan direkleri işlevsiz hale getirdiğini anlattı. Yan direklerin görevini yapamaması sonucunda üst bölümün yeterince tutulamadığını belirten işçi, oluşan baskıyla tahkimatın aşağı doğru çöktüğünü ifade etti.
Göçükte yaşamını yitiren beş işçinin mesai arkadaşları olduğunu vurgulayan madenci, “Hiç kimsenin burnunun kanamasını istemeyiz. Kaybettiğimiz beş arkadaşımız da bizim arkadaşlarımızdı. Yarın aynı şey bizim başımıza da gelebilir. Ben de yer altında çalışıyorum ve son dönemde üretim baskısı ve acelecilik çok arttı. İşçiler üzerindeki baskı da giderek yoğunlaşıyor” dedi.
İŞÇİLER SENDİKASINI İSTEMİYOR
Yetkili sendika Türkiye Maden-İş’in 2024’ten bu yana yaşanan hak kayıplarına karşı mücadele etmediğini, işverenin tarafında durduğunu bu nedenle Bağımsız Maden-İş’te örgütlendiklerini belirten madenciler, Türkiye Maden-İş’i işletmede istemediklerini söyledi.
İsmini açıklamak istemeyen işçi, “İşveren ne derse onu yapan, işverenin sözünden çıkmayan bir sendika haline geldiler. Sosyal haklarımız ortadan kaldırılırken neden karşı çıkmıyorlar? Eğer işçilerin haklarını gerçekten savunsalardı bugün Bağımsız Maden-İş’in değil, kendi sendikamızın arkasında olurduk” diye konuştu.