Marmara Üniversitesi Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü bünyesinde yürütülen İstanbul Time Machine projesi, Osmanlı dönemindeki İstanbul sokaklarını ve gündelik yaşamı üç boyutlu dijital ortamda yeniden canlandırıyor. Tarihçiler, yapay zekâ uzmanları ve veri bilimcilerin birlikte çalıştığı projede modelleme Eminönü’nde başladı.
İkdam, Sabah, Tanin ve Tercüman-ı Hakikat gibi dönemin gazetelerinde yayımlanan yangın, kaza, hırsızlık, ticaret ve gündelik yaşama ilişkin haberler, yapay zekâ destekli yöntemlerle dijital verilere dönüştürülüyor. Bu verilerin tarihi haritalar ve arşiv belgeleriyle eşleştirilerek ilgili sokak ve yapıların üç boyutlu kent modelinde konumlandırılması amaçlanıyor.
Projedeki sokak ve yapı görselleştirmeleri, döneme ait yazılı ve görsel arşiv kaynaklarıyla akademik literatüre dayandırılıyor. Kullanıcıların sanal ortamda Osmanlı İstanbulunun sokaklarında dolaşırken yapıların kullanım amaçları ve geçmişte bu mekânlarda yaşanan olaylar hakkında bilgi alabilmesi hedefleniyor.
Marmara Üniversitesi Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü Öğretim Üyesi Dr. Fatma Aladağ, İstanbul’un büyük tarihsel dönüşümlerine ilişkin bilgi bulunmasına karşın sokak ölçeğinde gündelik yaşamı anlamaya dönük soruların yanıtlanmasının zor olduğunu belirtti. Aladağ, kahvehaneler, yemek yenilen yerler, konut ve dükkân kiraları ile kaza ve hırsızlık olaylarının yoğunlaştığı sokakların bu sorular arasında yer aldığını aktardı.
Aladağ, dönemin gazetelerini gündelik şehir hayatına ilişkin zengin kaynaklardan biri olarak nitelendirdi; bu bilgilerin yüz binlerce gazete sayfasına dağılmış durumda olduğunu söyledi. Proje, yapay zekâ ve dijital tarih yöntemleriyle söz konusu verileri ortaya çıkarıp üç boyutlu İstanbul modeliyle buluşturmayı amaçlıyor.