İran Uzmanlar Meclisi, bu hafta ülkenin savunma doktrininin gözden geçirilmesi ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'ndan (NPT) çekilme seçeneğinin değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Çağrı, ABD ile süren savaşta dini lider Ali Hamaney'in öldürülmesinin ardından İran'da nükleer silah politikasına ilişkin tartışmaların genişlediği dönemde geldi.
İran'ın dini liderini atama ve denetleme yetkisine sahip kurul, NPT'den çekilmeyi ve daha güçlü bir caydırıcılık oluşturmayı “kaçınılmaz bir zorunluluk” ve “ulusal bir talep” olarak nitelendirdi. Meclis ayrıca Dışişleri Bakanlığına, İran'ın tutumunu komşu ülkelere iletme çağrısı yaptı.
Yeniden savaş çıkarsa önceki (nükleer) doktrinimizi korumayı mı planlıyoruz?
Açıklama, İran'ın NPT'den ayrılma ya da nükleer silah edinme yönünde kesin karar aldığı anlamına gelmiyor. Ancak ülkenin en etkili dini kurumlarından birinin, nükleer politikanın temelindeki uzun süreli varsayımların yeniden değerlendirilmesini açıkça desteklemesi, tartışmada yeni bir aşamaya işaret ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'a karşı başlatılan savaşın önemli gerekçelerinden biri olarak Tahran'ın nükleer bomba üretmeye çok yakın olduğu iddiasını göstermişti. Ali Hamaney'in fetvası ise İran'ın nükleer, kimyasal ve biyolojik kitle imha silahları üretmesini yasaklıyordu; ABD bu fetvayı güvenilir bulmadığını belirtmişti.
Uzmanlar Meclisi'nin çağrısı, siyasi ve güvenlik kurumlarından bazı üst düzey isimlerin nükleer silah üretimini savunan açıklamalarının ardından geldi. Bu ayın başında Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, konunun tartışıldığını kabul ederek, “Yeniden savaş çıkarsa önceki (nükleer) doktrinimizi korumayı mı planlıyoruz?” diye sordu.
Nükleer caydırıcılık çağrıları devlet tarafından düzenlenen gece mitinglerinde de gündeme getirildi. Bu gösteriler kamuoyunun bağımsız bir göstergesi sayılmasa da yetkililerin, daha önce ihtiyatla ele alınan nükleer silah tartışmalarının açık siyasi gündemin parçası olmasına izin verdiği ve kimi durumlarda bunu teşvik ettiği kaydedildi.
Ali Hamaney'in nükleer silah üretimi ve kullanımının İslam'a göre yasak olduğuna ilişkin fetvası, yirmi yılı aşkın süre boyunca İranlı diplomatların müzakerelerde başvurduğu dayanaklardan biriydi. Hamaney'in ölümünün ardından mart ayında yerine oğlu Mücteba Hamaney geçti.