Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Bayraktar, Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi'nde düzenlenen "Milli Enerji 2040" tanıtım toplantısında yaptığı sunumda, Türkiye'nin yeni dönemde gerçekleştireceği enerji yatırımlarına ilişkin hedefleri anlattı.
Yapay zekanın enerji ve ekonomi alanlarında köklü değişiklikler getireceğini belirten Bayraktar, Türkiye'nin bu dönemde rekabet gücünü koruyabilmesi için kritik madenlerde ilerleme kaydetmesi ve elektrik altyapısını güçlendirmesi gerektiğini söyledi.
Dağıtım şebekemiz 1 milyon kilometreden 1,6 milyon kilometreye çıktı
Bayraktar, 2017'de Milli Enerji ve Maden Politikası'nın açıklandığını anımsatarak, madencilik alanında da benzer bir yol haritasını 2027'de açıklamayı hedeflediklerini bildirdi.
Enerjide dışa bağımlılığın 2030'da yüzde 50'nin altına indirilmesinin hedeflendiğini belirten Bayraktar, bu amaçla enerji verimliliği, nükleer enerji, yenilenebilir enerji, petrol ve doğal gaz ile maden olmak üzere 5 alana odaklanıldığını aktardı.
Elektrikleşme artırılacak
Elektrikleşme sürecinde talep ve arz tarafının birlikte düzenleneceğini anlatan Bayraktar, Türkiye'nin 2040'taki enerji talebinin 230 milyon ton petrol eş değeri olarak hesaplandığını söyledi.
Bayraktar, Türkiye ekonomisinin tüm alanlarında elektrikleşmenin artacağını, bunun için güçlü bir elektrik altyapısına ihtiyaç duyulduğunu belirterek, "Elektrik talebini 551 teravatsaat değil, 680 teravatsaate çıkararak elektrikleşmeyi ve elektrik talebini bu anlamda artırmayı hedefliyoruz. Talebin büyük kısmı elektrikli araçlardan gelecek. Petrol ve dizele olan bağımlılığımızı azaltacağız. Elektrikli araçların enerji tüketimi 3,5 teravatsaate ulaştı ancak 90 teravatsaate gidecek önemli bir büyüme alanı olarak görülüyor." değerlendirmesinde bulundu.
Diğer büyüme alanlarından birinin veri merkezleri olduğunu aktaran Bayraktar, Türkiye'nin 2040 öngörüsünde bu merkezler için ilave 55 teravatsaat elektrik talebinin yer aldığını bildirdi.
Bayraktar, konuya ilişkin şunları kaydetti:
"2040 öngörümüz Türkiye'nin 55 teravatsaatlik bir ilave elektriğe veri merkezlerinde ihtiyaç duyacağını gösteriyor. Elektrolizör, yani yeşil hidrojen üretimini, sanayimizin aslında o enerji dönüşümü için ihtiyaç duyacağı elektrik talebini 20 teravatsaate olarak öngörüyoruz. Yaklaşık 1,7 milyon doğal gaz abonesine eş değer bir ısı pompasını özellikle kırsal alanlarda sistemimize almamız lazım. Tüm sektörlerde hedeflere ulaşılması durumunda 2040'ta Türkiye, yüzde 36'lık bir elektrikleşmeye ulaşacak. En büyük ilerleme ulaştırmada gözüküyor. Şu an yüzde 1'in altında elektrikleşme ulaştırmada, onu yüzde 24'e çıkarıyoruz. Sanayide yüzde 28 olan rakamı yüzde 33'e çıkarıyoruz. Konutlarımızda yüzde 22 olan elektrikleşme oranını yüzde 30'a çıkarıyoruz. Dolayısıyla ama toplamda Türkiye ekonomisi yüzde 36 elektrikleşecek."
Bakan Bayraktar, COP31'de Türkiye'nin dünya kamuoyuna sunacağı hedefin 2035'te yüzde 35'lik elektrikleşme olduğunu söyledi.
Enerji verimliliği alanında daha az enerjiyle daha fazla üretim yapan bir Türkiye hedeflediklerini vurgulayan Bayraktar, "Enerji yoğunluğunu düşürmüş bir Türkiye hedefimiz var. Enerji verimliliği ve elektrikleşme konularına yatırım her zamankinden daha fazla olacak. 10 yıl önce yıllık 1 milyar dolardı. Şimdi 3,5 milyar doları bulurdu. Önümüzdeki süreçte yıllık 15 milyar dolar hem elektrikleşme veya hem de enerji verimliliği için yatırıma ihtiyacımız var. Enerji yoğunluğunu 2025-2040 döneminde yüzde 40 azaltmayı düşünüyoruz. Böylelikle Türkiye'nin kümülatifte tasarrufu, kazancı yaklaşık 240 milyar dolar oluyor."
Türkiye'nin kurulu gücü 2040'ta 281 bin megavat olacak
Bakan Bayraktar, Türkiye'nin 2025 itibarıyla 123 bin megavat kurulu güce sahip olduğunu, yeni yatırımlarla bu kapasitenin artacağını bildirdi.
Türkiye'nin toplam kurulu gücünün 2040'a gelindiğinde 281 bin megavata ulaşmasının öngörüldüğünü dile getiren Bayraktar, "Yaklaşık 160 megavatlık bir artışla, yani bugüne kadar yaptığımızın 1-1,5 buçuk katını önümüzdeki 13-14 yılda yapmamız gerekiyor, 281 bin megavata çıkacak. Yenilenebilir oranı ise yüzde 63'ten yüzde 77'ye gelecek. İhtiyacımız olan yatırım tutarı yaklaşık 190 milyar dolar. Bu 190 milyarın yaklaşık yüzde 95'i sıfır emisyonlu veya düşük emisyonlu, yani başta yenilenebilir olmak üzere enerji kaynaklarına yapacağımız yatırım anlamına geliyor. COP29'a giderken, Cumhurbaşkanımız Türkiye'nin o günkü kurulu gücünün 4 katını hedef koymuştu. Yani 30 bin megavatlık rüzgar ve güneşte 120 bin megavata gideceğiz diyordu. Şimdi bugün yaklaşık 44-45 bin megavatlara geldik. 4 hedefimizi koruyoruz. 2040'ta Türkiye, inşallah 175 bin megavatlık rüzgar ve güneş kurulu gücüne ulaşacak. Offshore rüzgar buna dahil. Yatırım tutarımız yaklaşık 100 milyar dolar."
Bayraktar, Türkiye'nin 175 bin megavatlık yenilenebilir enerji hedefine ulaşmak amacıyla deniz üstü rüzgar enerjisi, uluslararası yatırım işbirlikleri, mevcut santrallerde kapasite artışı ve hibrit sistemlere ağırlık vereceklerini belirtti.
Bu kapsamda 2040'a kadar 6 bin megavat deniz üstü rüzgar kurulu gücüne ulaşmayı hedeflediklerini aktaran Bayraktar, ilk YEKA deniz üstü rüzgar yarışmasının gelecek yıl nisanda yapılmasının planlandığını, şartnamenin ise kasımda açıklanacağını bildirdi.
Bayraktar, mevcut rüzgar santrallerinin yenilenmesinin ve 1 megavatın altındaki küçük ölçekli güneş enerjisi santrallerinin yaygınlaştırılmasının hedeflendiğini kaydetti.
Rüzgarda 50 bin megavatlık yeni bir hedef bulunduğunu belirten Bayraktar, bu kapasite için yaklaşık 35 bin ton kalıcı mıknatısa ihtiyaç duyulduğunu, mıknatısların Türkiye'de üretilmesi için çalışmaların başlatıldığını ifade etti.
"Dağıtım şebekemiz 1 milyon kilometreden 1,6 milyon kilometreye çıktı"
Hedeflere varabilmek için iletim ve dağıtım şebekelerinin güçlü olması gerektiğini vurgulayarak, iletime 36 milyar dolarlık yatırımla yüksek gerilim hatlarının 77 bin kilometreden 112 bin kilometreye ve trafo kapasitesinin 200 bin megavattan 316 bin megavata çıkarılacağını söyledi.
2036'da dağıtım lisanslarının birçoğunun dolacağını ve Türkiye’de 52 milyon elektrik abonesinin bulunduğunu belirten Bayraktar, "Türkiye'nin dağıtım şebekesi hem abone sayısı olarak hem de uzunluk olarak Avrupa'nın 2. büyük şebekesi. Dağıtım şebekemiz 1 milyon kilometreden 1,6 milyon kilometreye çıktı. Şimdi elektrik çağından, dijitalleşmeden, her şeyin akıllı hale geldiğinden ve entegre hale geldiğinden bahsediyoruz. Burada sunacağımız hizmetin geri düşmesi, bu anlamda kabul edilebilir bir husus değil. Onun için elektrik sektörümüzün en çok yatırım yapacağı alanlardan biri de bu diyebiliriz. Yaklaşık 80 milyar dolarlık bir alan olduğunu ifade etmem lazım." diye konuştu.
Enterkonneksiyon kapasitesi 15 gigavata çıkacak
Bayraktar, Türkiye'nin kayıp-kaçak elektrik oranının yüzde 8,8'e gerilediğinin ve bu iyileşmeyle ülke ekonomisine 3 milyar dolarlık katkı sağlandığının altını çizerek, şirketlerin vatandaşların elektrik hizmetiyle ilgili sorunlarının üstesinden gelmeleri gerektiğini söyledi.
Güçlü altyapının yanında esnek sisteme de gerek duyulduğunu, bu nedenle 140 gigavatsaatlik depolamaya ihtiyaç olduğunu belirten Bayraktar, "Şu anda 5,4 gigavat olan enterkonneksiyon kapasitemizi 15 gigavata çıkarmayı hedefliyoruz." dedi.
Bayraktar, Türkiye'de 6 gigavatlık pompaj depolamalı hidroelektrik santral ihtiyacının bulunduğuna işaret ederek, özel sektörün elindeki santrallerin buna dönüşüm imkanının olduğunu, bunun için kanun düzenleme hazırlığı yaptıklarını anlattı.
Türkiye'de 2040'ta her 1000 kişiden 147'sinin elektrikli araca sahip olacağını öngördüklerinin altını çizen Bayraktar, şunları kaydetti:
"2040'ta toplam 41 milyonluk bir araç stokunun olacağını öngörüyoruz. Bunun neredeyse yarısı elektrikli olacak. Bu, bizim enerji bağımsızlığımıza giderken en önemli stratejik adımımız. Aynı zamanda bu elektrikli araçları bir depolama unsuru olarak da düşünebilirsiniz yani sistem esnekliğinin bir parçası olacak. 20 milyon araca elektrik sağlamak için en az 1,5 milyon şarj istasyonuna ihtiyacınız var. Bunun belki 1 milyonu evlerimizde, iş yerlerimizde kuracağımız ama 500 bine yakını da ticari anlamda kurulacak tesislerde olacak. Güney Kore'deki görüşmelerimizden bir tanesi, bir firma bunu kablosuz olarak yapacağını iddia ediyor ve öyle bir teknolojiyle çalışıyor. Dolayısıyla bu alanda bütün dünya çok ciddi yatırım yapıyor. Burada yaklaşık 28 milyar dolarlık önemli bir yatırım var."
Ceyhan, petrol merkezine dönüşecek
Bayraktar, Türkiye'nin Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin 4 bin 800 megavatlık gücünün yanına 2040'ta en az 5 bin megavatlık daha nükleer enerji eklenerek toplam 10 bin megavata ulaşılmasının hedeflendiğini anlatarak, "2050 hedefimiz 20 bin megavat. Bunun en azından 5 bin megavatı küçük modüler reaktör olsun diyoruz. 2040'a gelindiğinde Türkiye, toplam elektrik ihtiyacının yüzde 11'ini nükleerden karşılamış olacak. 'Nükleerden üretmeyelim, doğal gazdan elektrik üretelim.' dediğinizde bu 10 bin megavatın karşılığı 15 milyar metreküplük bir doğal gaz ithalatı." dedi.
Petrol ve doğal gazın ülke ve dünya ekonomisinde görülmeye devam edileceğini anlatan Bayraktar, "'Petrol ve doğal gaz olmayacak.' demiyoruz. 'Daha gerçekçi politikalar olsun.' diyoruz. Bunun için de petrol ve doğal gaza büyük yatırımlar yapmaya devam edeceğiz." ifadelerini kullandı.
Bayraktar, Türkiye'nin günlük 993 bin varil ham petrol ihtiyacı olduğunun altını çizerek, "Milli Enerji 2040" politikalarıyla hedeflerin gerçekleşmesi halinde talebin 718 bin varile düşeceğini söyledi.
Ceyhan'ı boru hatlarıyla önemli bir petrol merkezine dönüştürecek önemli projelerden birinin "Ceyhan Petrol Depolama" olduğunu ifade eden Bayraktar, "BOTAŞ'ın elinde Ceyhan'da 11 milyon varillik depolama kapasitesi var ama kuracağımız tank çiftliği ile beraber önümüzdeki birkaç yıl içerisinde inşallah 2030'a gelmeden 50 milyon varillik bir depolama kapasitesine ulaşmayı hedefliyoruz." diye konuştu.
Doğal gazda 20 milyar metreküplük tüketim artışının önlenmesi hedefleniyor
Bayraktar, doğal gazda da petrole benzer strateji izlediklerini belirterek, mevcut politikaların devam etmesi halinde 77 milyar metreküpe ulaşabilecek doğal gaz tüketimini, 2040'ta 57 milyar metreküp seviyesinde tutmayı ve böylece 20 milyar metreküplük tüketim artışının önüne geçmeyi hedeflediklerini söyledi.
Bayraktar, 77 milyar metreküplük doğal gazın bin metreküp başına ortalama 400 dolardan ithal edilmesinin yaklaşık 30 milyar dolarlık maliyet oluşturacağına dikkati çekerek, Türkiye'nin yurt içi ve dışındaki üretimiyle ihtiyacının yaklaşık yüzde 15'ini karşıladığını ifade etti.
Doğal gazda yüzde 15 olan tüketimi karşılama oranının 2040'ta yüzde 100'e çıkarılmasının hedeflendiğini belirten Bayraktar, böylece doğal gaz tüketiminin tamamının yerli imkanlarla karşılanacağını söyledi.
Türkiye'de yaklaşık 240 bin kilometrelik doğal gaz dağıtım şebekesi oluşturulduğunu dile getiren Bayraktar, doğal gaz kullanımının yaygınlaşmasıyla şehirlerin hava kalitesinin de iyileştiğini anlattı.
Karadeniz gazıyla 2028'de 16-17 milyon hanenin ihtiyacı karşılanacak
Bayraktar, Osman Gazi Yüzer Üretim Platformu'nun Sakarya Gaz Sahası'nda üretime başlayacağını, halihazırda 4 milyon hanenin doğal gaz ihtiyacının yerli üretimle karşılandığını söyledi.
Karadeniz'deki üretimin artırılmasıyla bunun 2027'de 8 milyona, 2028'de de 16-17 milyona ulaşacağını ifade eden Bayraktar, doğal gaz depolama ve gazlaştırma kapasitelerinin de artırılacağını vurguladı.
Bayraktar, atıklardan elde edilen yenilenebilir gazın özellikle kırsal bölgelerde doğal gaz şebekesine verilmesinin hedeflendiğini belirterek, Türkiye'nin bu alanda yaklaşık 1,5 milyar metreküplük yerli ve yenilenebilir gaz potansiyelinin bulunduğunu bildirdi.
5 kamu şirketinden 2040'a kadar 210 milyar dolarlık yatırım
Bayraktar, Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ), Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ), Eti Maden, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ve BOTAŞ'ın yapısal dönüşümünün sağlanması gerektiğini belirterek, söz konusu 5 şirketin 2040'a kadar toplam 210 milyar dolarlık yatırım yapması gerektiğini söyledi.
Şirketlerin finansmana erişimini kolaylaştıracak, idari ve mali açıdan daha esnek hareket etmelerini sağlayacak yapılanmanın üzerinde çalışıldığını anlatan Bayraktar, kamu çoğunluğunu korunmak kaydıyla halka arz edilmelerini de hedeflediklerini dile getirdi.
Bayraktar, bu kapsamda hazırlanan kanun düzenlemesinin bütçe görüşmelerinin ardından TBMM gündemine gelebileceğini ifade etti.
Nijer'de ilk altın üretimi birkaç gün içinde başlayacak
Bayraktar, Eti Maden'in yaklaşık 1,5 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdiğini belirterek, şirketin Afrika ve Orta Asya başta olmak üzere uluslararası alandaki faaliyetlerinin güçlendirilmesini hedeflediklerini söyledi.
Türkiye'nin yurt dışındaki madencilik faaliyetlerine de değinen Bayraktar, Nijer'de Eti Maden'in MTA Uluslararası Madencilik AŞ (MTAIC) ile birlikte ilk altın üretimini birkaç gün içinde gerçekleştireceğini dile getirdi.
Bayraktar, yeni vizyon kapsamında toplam 500 milyar dolarlık yatırım ve 108 bin kişilik doğrudan istihdam hedeflendiğini belirterek, 2040'ta milli üretim oranının yüzde 92'ye, yenilenebilir enerjinin elektrik kurulu gücündeki payının yüzde 77'ye ve elektrikleşme oranının yüzde 36'ya yükseltilmesinin amaçlandığını ifade etti.
Bu dönüşümle emisyonlarda yüzde 40 azaltım sağlanmasının öngörüldüğünü anlatan Bayraktar, petrol ve doğal gaz üretiminin günlük 1,7 milyon varile, kişi başına elektrik tüketiminin ise yıllık 7 bin 500 kilovatsaate ulaşmasının hedeflendiğini sözlerine ekledi.